Модод навчсаа гөвчихөж…

Дахиад л хуримын цуваа хажуугаар өнгөрөх чинь

Хачин ихээр надад дурласан бүсгүй хүнийх болчихлоо

Намайг хүлээдэг бүсгүй нэгээр дутлаа…



Манай цонхны тавцан цасанд дарагдчихаж…

Дахиад л чимээгүй хот зүглэх гашуудлын цуваа

Эрх чөлөөт шүлгийг минь сонсох л байсан

хүн нэгээр дутлаа…



Миний дурлалт нүүдлийн шувууд ирчихэж…

Дахиад л тэнд хүүхдийн чарлах дуу хадах чинь

Гарцаагүй тэр миний л хүүхэд байгаа…

Зун болчихож…



2002 он 09. сар

"Эрх чөлөө - Миний сүүдэр" номоос 2003 номоос

Танилцаад удаагүй ч
Чиний инээмсэглэл
Танил дотно санагдах
Чиний халуухан амьсгал
Чихний омгийг шүргэсээр дотор минь нэвчин
Тархины эд эс, ширхэг бүрийг онгичиж самууруулаад
Буй биеэр минь тархнам.
Чиний гар хурууны үзүүрт
Зүрх минь захирагдан дуулгавартайгаар цохилж
Бүх л биеэр минь цахилгаан гүйдэл урсаад
Над руу давалгаалан ирэх их урсгал
Ямх ямхаар тэмтчиж хүлхэн дур зоргоороо авирлаж
Хэн ч биш задгай салхинд чавхдас нь хүүгэх
ятга мэт болгож орхих
Чиний уруул миний зүрхний өнгөтэй ижилхэн
болоод л нэгэн цогц болон уусан
Намайг дотроос минь мэдэрч
Хөг оруулан эгшиглүүлэх
бурхан минь
Нэрээ хэлээч
Надаа...

2009.05.10-нд

Марзан эд байгаа юм шүү энэ...

Чиний ширэв татаж одсон харц
Хаврын эхэн сарын гунигийг орхиж
Чамайг үнсэж, үдсэн уруул цээжин дэх хангалттай
тунирхалын үгээ тэсэн ядан барихдаа өмөлзссөн
Хачин зэврүүн
Хачин уйтгарт ертөнцийн
Гуравдугаар сар...

Савчин дайвалзах салхи нь
Чиний үнэрийг энгэрээс минь олоогүйдээ агсарч
Санасан сэтгэлийн хөндүүрээр минь тохуурхах
уйт хаврын зэвэргэн өдрүүдтэй
Хачин нууцлагдмал
Хачин хөндүүр сэтгэлийн минь
Гуравдугаар сар...

Гунигийн гучин зургаан цагтай хоног өдрүүдийг
элээж барахгүйдээ миний унагасан
Хачин шорвог нулимсанд минь
Хөөрхөн цэцэгсийн түрүүч хөх яргуй согтоод
мрагийн дуу дуулдаг
Чиний эзгүй
Чамайг санасан
Хачин уйтгарт ертөнцийн
Гуравдугаар сар...

2008.03.17 Улаанбаатар хот


Шинэ ондоо шинэ номоо хэвлүүлэх санаатай. Тун удахгүй.
Тэгээд энд тэнд дарагдаж мартагдсан хэд хэдэн тэмдэглэлийнхээ дэвтэрийг харж сууна.
Энэ шүлэг нилээн эртний дурлалыг маань санагдуулаад...

Бийрээн будгандаан дүрээд орхичихсон
Ихэмсэг зураачийн гэгээн бодрол
Бичиж эхэлчихээд баллачихсан найрагчийн онгод
Ингээд л дуусчихна гэж үү?

Намайг ингээд явчихвал
Зүрхийг минь зорж, сэтгэлийг минь хөвөрдөх
Зүйр үг олдомгүй тэр охидын тухай
Хэн бурхадын мэлмийд мялаалгаж сонорт нь хүргэх вэ?
Сүүдэр нь хүртэл нөмөртэй санагдах энэ орчлонгоос
Бурхадын зөвшөөрөлгүй би буцаж болохгүй.

Хатуу орчлонг тайтгаруулах л гэж
Хэвлийдээ торних үрээ чагнах бүсгүйн
Хүйсэн дээр нь хэн үнсэхэв
Хаврын нялх ногоод
Намрын өвгөн навчсын
Баяр гунигийг хэн дуулах юм.

Бийрээн будгандаан дүрээд орхичихсон
Ихэмсэг зураачийн гэгээн бодрол
Бичиж эхлээд баллачихсан
Тэнгэрлэг найрагчийн онгод
Ингээд л төгсчихнө гэж үү?

Намайг ингэж зүүдлэж, цочиж сэрээд харахад…
Намрын сүүл сарын навчис гудамжинд
Сүүлчийн вальс эргэх мэт эргэлдэн бүжицгээнэ
Бурхадын зөвшөөрөлгүй зүйл гэж үгүй.

Бүгд над шиг хийсвэр – 2007 номоос

Ханан дахь чиний зураг

Хамгийн уйтгартай

Намар цаг...

Нэг ийм хэдэн шүлэг миний танил бүсгүй надад цахим шуудангаар явуулсан юм. Танхилхан танил маань зөвхөн өөрөө өөртөө зориулж шүлэг бичдэг өөр нэг найз бүсгүйнхээ шүлгээс надад явуулж буй нь энэ. Хэрхэн ямар замаар манай танхилхан бүсгүй маань найзынхаа шүлгийг олж авсан тэгээд хэдий хэрийн цаг хугацаанд хичнээн хүнд энэ эрхэм “нууц” шүлгүүдийн нууцийн мөн чанар алдагдаж надад ирсэн юм бүү мэд. Ямартаа ч эрхэмсэг бүсгүйчүүдийн нэг нь тэрлэж нөгөө нь “нууц”-ийн утгыг нь алдагдуулсан шүлгүүдийг ичгүүр сонжуургүйгээр би цөөн хэдэн блог сонирхогчиддоо дэлгэн үзүүлж байнам.

Гуниг минь

Гундсан уруулын будаг минь

Гандсан сэтгэлийн гоёл минь

Хөөрхөн байгаа биз...

Уг шүлгүүдийг тэрлэсэн бүсгүйн зүрх сэтгэлийн дуудлагыг эс тооцвол тэрээр сэтгүүл зүй, утга зохиолтой ямар ч холбоогүй гэдгийг нь би мэдэх юм. Шүлгийн эзэн эгэл дарууханаар яруу найрагт дурлагч хэмээн өөрийгөө тодорхойлох нэгэн бий. Би мэдэх юм.

Дурлахсан,уйлахсан

Дурлаад жаахан охин шиг л

Тэнэглэхсэн...

Утга зохиол сонирхогч, уншигчид маань ийм гайхалтай мэдрэмжтэй өндөр түвшиний уншигчид байж гэмээн монголын утга зохиол хөгжихийн нэг үндэс бөгөөд үзэг цаас холбогч биднээс өөрсдийн уран бүтээлдээ илүү их анхаарал хандуулах цаг болсныг өгүүлнэ.
Би хувьдаа боддог юм. Тэгээд энэхүү бодлоо нэг бус удаа үеийнхээ яруу найрагчдад “Нисванис”-ийн Энх-Амгалан, “Night Train”-ны Цэцэнбилэг, “Татар”-ын Заяа гурваас манай зарим нэг яруу найрагчид маань суралцах хэрэгтэй гээд хэлж байсан санагдана . За ингээд эрхэм уншигч та бүгд өөрсдийнхөөрөө таалан соёрхоно уу...

Яагаад зөвхөн ганцаараа

Ярилцах ч үгүй ганцаараа

Зовохыг гунихыг хүсээд байна вэ?

Яагаад зөвхөн ганцаараа

Уйлахыг уйтгарлахыг хүсээд байна вэ?

Үргэлж зүрхийг минь

Үймүүлж орхидог бороо

Өнөөдөр яагаад орохгүй байна вэ?

Яагаад зөвхөн Өглөө манддаг нарыг

Үдэш харах дуртай байна вэ?

БОРОО ОРОХОД

Бороо ороход би намуухан гуниглаж

Болзоонд хэн нэгнийг урьмаар болдог.

Нэвт норсон гэрэлт мододын дундуур алхалж

Нэг л сайхан үнсэлцмээр санагддаг.

Бороо ороход би аниргүйхэн хөглөгдөж

Болор дуслуудаар нь сэтгэлээ аргаддаг.

Зүрхний гүнд эгшиглэсэн уянгатайгаа

Зүгээр л энэ орчлонд үүрд үлдмээр санагддаг.

Бороо ороход би эмзэгхэн уйтгарлаж

Бусдын өмнөөс уйлмаар л болдог

Бодлогширсон бүрхэг тэнгэрийн дор

Болзоондоо чимээгүйхэн зогсмоор л санагддаг

Бороо ороход...

2010.6.07 Даваа гариг

Намар -1

Намрын тухай, чиний тухай бодмооргүй

Навчсан дээгүүр бүр ч алхмааргүй байна

Дуулаад л энэ намрыг туулчихмаар

Дурлалтай даруйхан учирмаар байна.

Хатаж гандсан навчсанд харуусмааргүй

Хайрын дүүжин гүүрэн дээр амьдармаар байна.

Уйтгартай хүйтэн бороонд зүрхээ жиндүүлмээргүй

Уруулын халуун энхрийлэлд дулаацмаар байна.

Шувуудын дуун,навчсын совинг мэдэрмээргүй

Шуурга шиг л энэ намрыг дайраад өнгөрмөөр байна

Ийм их уйтгар тээсэн намартай

Эгч дүүс шиг дотносмооргүй байна.

2010 09.01 Лхагва гариг

Би ямар ч засвар оруулалгүйгээр уг эхээр нь бүх шүлгүүдийг нь оруулав.

Намайг – Хуанлийн хуудас бүртэй инээмсэглэн мэндчилсээр сэрэхэд
Урд шөнийн оддыг өглөөгүүр цэвэрлэгч эмгэн шүүрдээд хаячихсныг
Модод юу ч хараагүй дүр эсгэж
Салхи юу ч сонсоогүй мэт исгэрч
Шөнийн явдалыг надаас бүгд нууна...

Шүдний оо сойз, савангийн оролцоотойгоор урд шөнийн зүүднээсээ
сая нэг бүр мөсөн салж аваад
Өвгөн улиас шиг хөгшид хаа нэгтээ нарлаж
Исгэлэн дарс шиг охид хэн нэгнийг хоргоон салхилах
Нууцаар дүүрсэн их хотын урсгалд хөл нийлүүлэн алхалдаг
Өдрийн явдал надад бүгд сонирхолтой...

Намайг – Цахилгааныхаа тоолуурыг түр амсхийлгэн зогсооход
Өвгөн сахиул ороодог тамхиныхаа цогоор тэнгэрийг хэдэнтээ цоолж ододыг урлана.
Шувууд нисэлдэж, энд тэнд жиргэхээ больж
Хаалга үүд болгон бат бөх цоожлогдоод
Хаа нэгтээ надаас далдуур ямар нэгэн хуйвалдаанд бэлдээд
Шөнийн явдалыг надаас БҮГД нууна...
Намайг - эзгүйдэг

2010.09.02-нд 01.00 минут Сөүл хот.


Ирэх онд нэг бус ном хэвлүүлэх санаатай. Час хийсэн халуухан ном яруу найрагт хайртай, дуртай хүмүүсийн гар дээр тавих гэсэн хүсэл мөрөөдөл дүүрэн л байна. Тэгээд тэсгэлгүй шүлгүүдээс нь блогтоо тавиад байдаг. Зарим нэг зохиолчид “номын амт” байхгүй болчихно гэж зэмлэх юмаа. Мунхаг миний бодлоор бол бүр эсрэгээр улам чангарна гэж бодоод байгаа юм. Үүндээ ч итгэлтэй байна. Нэг ёсондоо чанартай юмны “амталгаа” гэх үү дээ. За нэг иймэрхүү шүлгүүд...

www.altanurag.mn энэ хаягаар сүүлийн үед ороод үзсэн хүн байна уу? Солонгос дахь Монголын уран бүтээлч залуусын дундын блог http://2x1club.blogspot.com/ дээрээ бид аль эрт холбоод авсан билээ. Гэсэн хэдий ч тэр болгон өөрсдөө ороод байдаггүй аж. Харин өнөөдөр Алтан ураг хамтлаг маань шинэ соргог уран бүтээл юу хийж байгаа талаар сонирхон тэдний сайт-руу орж үзэв. Гайхамшигтай. Ямар гоё сайт болоо вэ. Алтан урагынхан хөдөлмөрч залуус.

Угаасаа соёл урлагын ертөнцөд тэд анх хөл тавихдаа л бусдын олж хараагүйг харж хийгээгүйг хийж ирсэн билээ.
Монгол улсын Хүүхэлдэйн театрт ажиллаж байхдаа миний бие Алтан Ураг хамтлагын хамт олонтой ойртож дотносож билээ. Тэдний хөдөлмөрч хичээнгүй занг нэг театрын дээвэр доор байсны хувьд би сайн мэдэх юм.Саяхан даа 2009 оны 09-р сард БНСУ-ын Чэжү аралд болсон Делфик дэлхийн соёл урлагын 3 дахь олимпод Монголоос 40 хүний бүрэлдэхүүнтэй баг урлагын 7-н төрлөөр оролцсон билээ. Энэ тэмцээнд нэг болон хоёр чавхдаст хөгжмийн төрөл, багт бүжгийн төрөл, дан хоолойн найрал дууны төрөл, уран бичлэг буюу калиграфф, бишгүүрт хөгжмийн төрөлд манай Монголчууд 5-н алтан медаль мөн яруу найраг, уран бичлэгийн төрөлд Lura awards шагналыг тус тус хүртэж дэлхийн 54 орон оролцсон уг наадамд Монголын баг багаараа хоёрдугаар байрт орсон билээ.
Энэхүү наадамд миний бие яруу найргийн төрөлд оролцсон бөгөөд Алтан Урагийн маань М.Чимэдтогтох бишгүүрт хөгжмийн төрөлд АЛТАН МЕДАЛЬ хүртсэн ба бөмбөрийн төрөлд оролцсон Б.Эрдэнэбатын үзүүлбэр үзэгч, шүүгчдийн анхаарлыг татсан үзүүлбэр болсон билээ. Чухам юу гэвэл нутгийн хулс модоор хөгжим урлаж түүгээрээ ХҮН-БАЙГАЛЬ сэдэвт зохиомж тоглосон нь олны анхааралыг татах зүй хэрэг байлаа.


Уг наадамд бүтэн бүрэлдэхүүнээрээ ирж чадаагүй ч хоёулаа ирсэн Чимэдээ, Эрка хоёр маань ганзага хоосонгүй буцсан нь энэ байлаа. Би АРААТАН дуунд нь дуртай. Мундаг дуу.
Индианчуудын бөөгийн дуулалд ийм шүлэг байдаг гэж хаа нэгтээгээс уншиж байсан юм санагдах юм. Ортой л дуу...



Тэд одоо discovermongolia-д бэлтгэлээ хийж байгаа гэнэ билээ.
Энэ жил "Алтан Ураг" хэд хэдэн цомог зэрэг гаргахаар төлөвлөөд байгаа гэсэн. Мундаг хөдөлмөрч залуус шүү...

Холбогдох @ хаяг: altanuragband@yahoo.com

Эрхэмсэг яруу найрагч, зохиолч, орчуулагч Г.Аюурзана ах маань Монголоос ирлээ гэдэг сайхан мэдээг миний бие аваад гурван 7 хоног элбэг болсон. Удтал цаг төлөвлөсөний эцэст бидэн хоёр Гуулин улсын нийслэл Сөүл хотын төвд өчигдөр уулзав.


Уулзаагүй удсан бидэнд хоёрт ярих хөөрөх, үзэж харах юм бишгүй / өөрийн гэсэн өнгө аяс, өөрийгөө таниж ядах мөхөс би сүүлд бичсэн шүлгүүдээ шүүн тунгаалгах гэж ихэд хүсэмжилсэн хэдий ч / их байсан ч олдсон багахан хугацаагаа ажил хэрэгчээр төлөвлөн Солонгосын Үндэсний Музейг үзхээр гараад шидчихэв.

Сөүл хотын төв хэсэг Солонгос улс дахь Монголын элчин сайдын яам байрлах ХАННАМ
/ 한 남/ буудлаас 2-хон буудлын зайтай орших ИЧУН/ 이촌 / буудал дээр уг музей байх.












Манай эртний Киданчуудтай 1019 онд дипломат харилцаатай байсныг гэрчлэх гэрээ. Энэ үед оюутан солилцдог байсан баримт нь олдоод байгаа гэнэ.



Эртний хааны чимэглэл

Энэ музейн Төв Азийн тасаг нь засвартай байсан хэдий ч Япон болон Энэтхэгийн түүхийн үнэт дурсгал тавигдсан үе таарав. Мөн манай Монголын нутаг дээр оршин тогтнож байсан Киданы хаант улс болон бусад хаант улсуудтай холбоотой материалууд мэр сэр байв.










Хүннүгийн үеийн эд өлгийн зүйл мөн байгаа биз.


















Японы түүхийн үнэт дурсгалаас: "The Tale of Genji" гээд дэлхийн хамгийн анхны РОМАН. Tosa Mitsuoki гэгч Япон эмэгтэйн зохиол аж.

























За энэ Япон эмэгтэйн гоо сайханы хэрэглэлийн хайрцаг сав. ГОО САЙХАН гэдэг бүхэл бүтэн УРЛАГ, СОЁЛ байдаг аж.



Энэтхэгийн түүхийн үнэт дурсгалаас: Утга зохиол, номын Манзушир бурхан.




За энэ мэтчилэн нилээн хэдэн зураг авсаан. Дараа дэлгэрэнгүй блог дээрээ баяжуулж тавих санаа байна. Ингээд манай Монголын айл бүрт мунхагын хар үйлийг тасдаж номын гэгээн үйлсийг бадамлянхуа мэт дэлгэрүүлэх болтугай Манзушир бурхан минь...


Хөлөө бэртээсэн хазгар би маш богино хугацаанд уг музейг тогтож харалгүй шудраад өнгөрсөн хэдийч дараа заавал дахин тухтай үзэх ёстой газар юм байна...

Уйтгар гуниг хуучин дэвтрийн хуудаснаас
Уртаар санаа алдах мэт өндөлзөхөд
Цээжиндэх бачуурал зангиаг минь чангална.
Гурван давхарын цонхыг
Гуниглангуй хувь тавилан минь
Аажуухан тогшиж
Намайг дуудна.
Урилгагүй зочин
Өрөөнд минь орж ирээд
Уртаар санаа алдах мэт
Аз жаргалын
тухай үлгэрээн ярина.

…Тайван амгалан
тайван амгалан гээд л...
Байхуу цайгаар хоолойгоо
чийглээд.
Эхнээс нь дуустал мэдэх
Үлгэрийг дахин дахин яриад
Үзэгний бэх дуусаад цаас зурах
ер бусын хяхтнах дуунд
Цочин үргэнэ.
Бүрэг ичимхий
Хувь тавилан минь дээ.


1998.09.23

"Эрх чөлөө - Миний сүүдэр" номоос

МЯГАА АХ МИНЬ, МУУ АХ МИНЬ

Анх бид /Хүрээ хөвгүүд/ утга зохиолын ертөнцийн бөмбөлөгөн биенд нэгдэхийг хүсэж явахдаа ”хэзээ ч хэн нэгнийг ах, аа, эгч, ээ гэж” хөл алдан хойно өмнө нь орж гүйхгүй шүү? Харин сонгосон багш нартаа үнэнчээр дуусна хэмээн бараг л тангараг өргөцгөөсөн билээ. Энэ тангарагандаа одоо ч бүгдээрээ үнэнч яваа бөгөөд энэ бие тоосон зарчимч байдал цөөнгүй хүний эгдүүг хүргэдгийг бид мэднэ. Ном заасан бүгдийг багш хэмээн хүндлэн үзэх ч миний л хувьд Очирбатын Дашбалбар хэмээх хүнийг бурханчлан үздэг бол Савка маань Огторгуйн цагаан гарьдаа, Г.Батнасан, Б.Бадрал, Д.Энхболдбаатар гурав маань Нямаагийн Төмөрхуяг, Чойжилсүрэнгийн Билигсайхан нарыгаа, Д.Дашмөнх маань аав Дашдорж, ах Готовын Нямаагаа, над шиг насан туршдаа эрхэмлэн санаж явдаг билээ. Гэхдээ хэзээ ч нөмөрт нь хоргодож, дэргэд нь овойхыг нэг их хүсдэггүй жаахан “пээдгэр” жаалууд байсан одоо ч хэвээрээ. За ялимгүй хадууралт энэ хүрээд зогсож. Хүрээ хөвгүүдийнхээ алтан дүрмээс ялимгүй гажиж нэг хүнийг АХ, АА гэж дуудах аргагүй хэрэг гарлаа. Манай утга зохиолын хүрээнд тэр хүн авир араншингаараа, авьяас билгээрээ ч бичсэн хэдэн шүлгээрээ ч ирээдүйд бичих хэдэн шүлгээрээ сонирхолтой содон ХҮН ЕРТӨНЦ. Нэрийг нь Монгол улсын хүн амын болоод иргэний бүртгэл мэдээллийн нэгдсэн сан, ном зохиолыни нүүрэн дээр албан ёсоор бол Бэсүд Ламжавын Мягмарсүрэн гэдэг юм. Дүү голдуу хүмүүс түүнийг ердөө Мягаа ах хэмээн дуудах. Үеийнхэн нь зүгээр шар Мягаа л гэх. Овоо хэдэн багштай / Нямбуугийн Нямдорж, Мишигийн Цэдэндорж, Бэгзийн Явуухулан / цовоо хэдэн хүүхэдтэй, урт шар үстэй, хурц ногоон нүдтэй, яруу найрагч. Яруу найраг-зан төрх гэж үзвэл түүний шүлгүүд өөр шиг нь араншинтай. Шударгадуу, илэн далангүй, этгээддүү зарим талаараа хайнгадуу. Аа тийм ялимгүй агсандуу. Жигтэйхэн ухаантай эхлэснээ дундуур нь баахан дэмий зүйлийг “төнхөж” эцэст нь сэтгэл сэрдхийтэл хэлж дуусдаг онцлогтой. Өөрөөр чухам яаж тодорхойлох боломжгүй мэт санагдах түүний шүлгүүд сүүлийн үед тив далай алгасч амьдарсан шиг нь их хол явж, хол сэтгэх болсонд нь би л дотроо талархан үзэх болсоор чамгүй оныг үджээ. “Урины шувуу” /1983/ нэртэй жижигхэн улаан түүврээс эхэлсэн түүний яруу найргийн зам өнөөдөр миний өмнө дэлгээтэй байгаа ”Хэлбэр үгүй” /2010/ хэмээх номыг хүртэл хөвөрч Монгол яруу найргийн орон зайд ийм хэдэн сүлжээ үүсгэжээ.

Энэ хараа цуцам эзгүй талд найрагч бүсгүйчүүдээр
хүрээлүүлсэн азтай эр мэдээж манай Мягаа ах л байж таараа...

Нэгдүгээрт:СЭТГЭЛИЙН СҮЛЖЭЭ. Магадгүй уран зохиолд хайртай хүн бүхэн түүнтэй гэгээн тунгалаг сэтгэлийн эрхээр сүлжигдсэн мэт санагдахаар тийм хэдэн шүлэг байна. Хоёрдугаарт: БОДЛЫН СҮЛЖЭЭ. Бодол санаагаараа бид урьд өмнө бүр хэдэн төрлийн өмнө бие биесээ таньдаг байсан гэж эрхгүй бодохоор тийм ойр дотно хэдэн шүлэг байна. Гуравдугаарт: АМЬДРАЛЫН СҮЛЖЭЭ. Амьдралын баяр бахдал, алдаа оноо,ухаарал, сэтгэл эмзэглэл бүхэн нь бид нэг амьдралаар амьдраад ч байгаа юм шиг эргэлзэн бодоход хүргэх тийм хэдэн шүлэг байна. Дөрөвдүгээрт: ОЮУН САНААНЫ СҮЛЖЭЭ. Нэг зүгт харсан хүмүүст зарим талаар оюун санааны ижилсэлт ажиглагддаг. Тэр ижилсэлт оюуны санааны нарийн сүлжээ үүсгэж, хаа тэртээ олон зуун бээрээр зааглагдсан ч дэргэд мэт бодогдох тийм хэдэн шүлэг бичжээ.

Нөгөө талаар шинэ номоо яруу найрагч “Хэлбэр үгүй” хэмээн нэрлэсэн нь ертөнц хэлбэр үгүйг, хүний амьдрал ч хэлбэр үгүйг, сэтгэл ч хэлбэр үгүйг, бодол санаа ч хэлбэр үгүйг багцлан илэрхийлэх гэсэн мэт. Үгүй бол гарцаагүй зүй тоглоороо бүгд ямар нэгэн ил хийгээд далд СҮЛЖЭЭНД холбогдсон болохыг олж харсанаа илэрхийлсэн шиг санагдана. Тиймээс би “Хэлбэр үгүй” номноос хэлбэр хайх оролдлогоо бүрэн мөсөн цэглэж, энэ хүн яагаад муу ХҮН болох тухай ноцтой хэдэн баримт дэлгэхээр эрс шийдсэн бол та нар яах юм бэ? Хүн өмнөө гаргах дургүй, бул чулуу мэт амьтас, Өвлийн ялаа мэт амь тээсэн, үхээнц муусайн амьтас, Шуналын тулам, Таачаалын хүүдий, Мунхагийн мундар, Нүглийн орон / “Хэлбэр үгүй “/2010/ номны хэдэн шүлгээс / Саяхан л мэргэн сэцэн үг олж ядаад мунхаглаж байснаа, яагаад гэнэт агсарч адраад унав хэмээн гайхав уу? Гайхах хэрэггүй муу АХЫНХАА сайн нөлөөнд ороод л тэр. Ер нь энэ муу бялдууч долдойч, өтөл юмнуудтай үзэлцэхэд яадаг юм бэ? Өөртөө хэрэгтэй бол долоох нь энүүхэнд болжээ, Өөртөө хэрэггүй бол өшиглөж хараах ч наагуур болжээ, Үзэл бодол ааш араншингаа худалдсан, Үхээрийн муусайн юмсыг харахад, Ямар чиг юманд учир журам буй, Нохойд яс хаяж өгөхөд ч учир буй, Цаг муудахаар сайныгаа муу нь дарж алмуй, Одоо ч хүний өөрийн луйварчин шулаачин их болжээ, Ухаантай хүн болгоомжтой аж төрдөг юм, Ухаангүй хүн бусдын хөлд үрэгддэг юм. /”Хэлбэр үгүй” /2010/ номын хэдэн шүлгээс / Аргагүй л муу хүний амнаас гарах сайн үгсээс ишлэж байна. Ийм үгийг одоо эрэлхэгээр хэлэх муу хүмүүс их ховордсон “сайн” цаг даа? Цагийн байдлаар хүний чанар муудаж, муу нь сайнаа дарлаж, Милорад Павичийн “амьдралд хөл толгойн байр солигдоход, тэнгэрт хөл дээрээ тогтох хэцүү” гэдэг шиг хөл толгой байраа сольж, хөнгөн нь хүндээ дийлэх болсонд МУУ АХ МИНЬ муухай их шаналж цөхөрсөн сэтгэлээр цөөнгүй шүлэг бичиж дээ?

Хүний амьдрал заримдаа хувь тавилангийн сүлжээ мэт санагдана. Тэгээд ч амьдрал олон зүйлтэй олон талаараа нягт сүлжигджээ. Амьдралын энэ нэхмэл даавуу шиг сүлжээсийг яруу найрагчид л нэг талаас нь хөвөрдөн хөөж утга учрыг нь олдог юм шиг бодогдоно. Үгүйсэн бол яруу найраг амьдралын гүн ухаан гэж үзэх үзэл эртнээс дэлгэрэхгүй байсан билээ. Харин ч ийм үзэл түгэн дэлгэрсэн нь түүнийг “үхэл бол амьдралыг чимж буй уран зургийн жааз юм” хэмээн гүн сэтгэхэд хүргэжээ. Түүнээс биш “талын гүнээс ургах наран, таана хүмүүлийн үнэртэй, далай дотураас мандах наран, давс шүүний үнэртэй” /Хэлбэр үгүй” 2010/ гэх нарийн мэдрэмжийн яруу найраг, яруу найраггүй хүмүүсийн санаачилсан олон “изм”-ийн дунд төөрөлдөн одоод “уул овоолсон том шороо, байшин шахмал дөрвөлжин шорооны цулуулга” гэж бичдэг мань мэтийн “модон” шүлэглэлүүд тэр орон зайд нь тэнгэрт гарах байсан биз. Азаар эсвэл аль нэг бурханы авралаар яруу найрагт байх ёстой юмс байр байрандаа байх юм даа? Байгаа ч учраас “ мододун навчис зүрх шиг минь хумбагар, зүрх минь мододун навчис шиг хумбагар... навчсын гунигийг би, нилбуснаасаа танимуй, нилбусныхаа гунигийг би, навчиснаас мэдэрмүй”/ ”Хэлбэр үгүй” 2010 / гэх гэгээн тунгалаг шүлэг түүний дотроос гэрэлтэн гэрэлтэн төрсөөр авай. Ийм л үедээ МУУ АХ МИНЬ сайн бурханы гэрлэн бөмбөлөгөн дотор сацарсаар суудаг гэдэгт хараагүй ч гэсэн итгэдэг минь дээр хальт хэлсэнчлэн оюун санааны сүлжээ бидэн хэдийг олон жилээр холбосоор буйг нотлосоор билээ. Анхлан л “Урины шувуу”/1983/-г уншиж суусан нусгай багын мэдрэмж минь хожим хундага дарсны хойно хэлэлцэж суусан дурсамж минь ах зах хүнд нальдаж гүйхгүй гэдэг андгай үгээ зөрчихөд хүргэсэн ч яруу найргийн төлөө үнэн халуун сэтгэлтэй зарим нэг хүнийг зад магтмаар санагдах минь нас нэмэгдэж яваагийн гор байхыг ч нуухгүй, би. Тэгээд ч хувьсгалаар төрөн гарсан ХУВЬСГАЛЧДЫГ бус хувьсгалыг төрүүлэн гаргасан хувьсгалчдын тухай бичих үгүй бол хувьсгалаар төрөн гарах хувьсгалчдын тухай бичих хүслийг минь яруу найрагчдад хамааруулж ойлговол ямар зохистой болохыг МУУ АХ МИНЬ муугүй гадарладаг болохоор өөр илүү тодотгол өнөөдөрдөө бидэнд алга даа? Нумарсан солонго борооны дараа арилахад ямархан гуниг төрдөг билээ. Түүн шиг “Хэлбэр үгүй” /2010/-г унших даруйд цаг хугацааны болоод мөнх бусийн гунигт Бодлын сүлжээ дотуур эргэнэ. Тэрхэн хооронд л ” цаг хугацаа шувуудын зэллэх зүгээс ирнэ, зэллэх зүг одно” /Хэлбэр үгүй 2010/ гэж ухаарсан атлаа “ муу дүүгээ бодохоор, сэдхил өмөрмуй” хэмээн өр зүрхнээсээ хүн ёсоор халаглахад МУУ АХЫН МИНЬ муухай нүүрэн дээр шорвогхон нулимс бөмбөрч асан нь давслаг үнэртэйгээ зүрхэнд мэдрэгдэнэ.

Хааяахан би түүнийг Англи хэл сурахынхаа даваан дээр Америкаас амжиж ирсэнд нь баярладаг юм. Хэрэв тэгээгүйсэн бол эх монгол хэлээр минь “Хас сар/2006/, “Алганы хээ” /2008/,”Хөх дарс”/2009/,”Хэлбэр үгүй”/2010/ шиг яруу найргийн түүврүүд лав гарахгүй байсан даа? Энэ түүврүүд бол гараагүй үндэсний утга зохиол маань үндсээрээ хохирохгүй юм аа гэхэд ямархан нэг зүйлээр яалт ч үгүй дутах байсан. Тэгээд ч энд тэнд хэд гурван жил суусан заримууд маань шинэ цагийн хэл ном хоёрт хэтэрхий цагааширсан царай гаргах гэж энд байсан харанхуй биднээсээ ч илүү тэнэглэхийг харах тоолондоо гэрээсээ гарч Нарантуул орчихоод ирсэн мэт уг янзаараа байсан нь МУУ АХЫГ МИНЬ муухай их чимж билээ.

Дашбалбар багш минь үгүй болоод даруй олон жил өнгөржээ. Мартаж санахын энэ хорвоод багшыг минь мартахгүй байгаа цөөхөн хүний нэг нь болохоор элэг зүрхэндээ би түүнийг их ойр санадаг юм. Нүүр зан хоёроо хувиргахыг үзэн яддаг яруу найрагчид хэзээний сэтгэлийн хоёр туйлд “ДЭВХЦЭЖ” байдаг. Энэ л араншин нь олон хүнийг зүрхэндээ дурсаж явахын шалтгаан болжээ. Харин барилддаг ноцолддог хүмүүст зориулж бичсэн баахан шүлгүүдийг таныг огт бичээгүй гэж өөрийгөө сайтар хуурья. Тэгэхгүй бол буруу зөрүү үг хэлэх ам хэл загатнаад гар хуруу сарвалзаад хэцүү байна.

Саяхан нэг хурал дээр удахгүй Япон явна гэхэд нь одоо Дорно дахиныг тохинуулах нь хэмээн дотроо бодож суулаа. Харин “Хэлбэр үгүй” /2010/ доторх ийм хэдэн шүлгийг уншаад одоо тэдний сэтгэл зүрхийг нэгжих нь дээ? хэмээн санагдсан билээ.

Навчсын тоогоор сэдхил минь тасарч

Намрын будан залгилан сэмэрмүй.

Бугын дуугаар зүрх минь бөмбөрч

Бусдын өмнөөс халаглан өмөрмүй.


Зээрийн янзага шиг өнчрөн тэнэж

Хээрийн боохой шиг улин шогшиж

Хүмүний хорвоогоос үнэнийг эрэн хатаж

Хөгшин залуу хэний боловч зүрхийг нэгжмүй, би /”Хэлбэр үгүй” 2010/

Энэ л шүлэгт би улам ихээр уярч, эрлээс аавыгаа ирэхэд цовхчин баярлах хүүхэд мэт сэтгэл минь “цовхчиж”, яруу найргийн сэтгэл зүрхэнд үхтлээ дурлах зориг оволзож, сэрлийн утас тархинд чичигнэж, сэрүүн намрын тэнгэр дор ширээгээ түшин мэлмэрч хонов шүү? Өөрийнх нь шүлэгт бичсэнчлин өнчин янзага мэт царай гаргавч өлөн чоно мэт далд хийморьтой, хүний энэ хорвоогоос “үнэн”-ийг үхэн хатан хайгч, хэний хамаагүй зүрхийг дураар нэгжигч, эрх чөлөөт сул ард,урт дурын МУУ АХ минь урт шар үсээ хийсгэн, хурц ногоон нүдээрээ хүний хорвоогийн сүлжээ бүхнийг тэмтэрч сайн муу шүлгүүдээ бичсээр яваа нь сайхан даа?

АЙ ДАА, МЯГАА АХ МИНЬ,МУУ АХ МИНЬ ДЭЭ?

Зүгээр л Пүрэвхүүгийн Батхуяг

Дэлхийн зүрх сэтгэлийн өдөрт зүрхээ хөглөн бичив, ээ

2010-10-08